Poradnik o zaćmie
Co to jest zaćma i skąd się bierze
Zaćma to zmętnienie soczewki w oku. Wyjaśniamy prostymi słowami, skąd się bierze, kogo dotyczy i dlaczego nie da się jej wyleczyć kroplami.
Zaćma w kilku prostych zdaniach
W każdym oku, tuż za kolorową tęczówką, znajduje się soczewka. Jest przezroczysta i działa jak obiektyw w aparacie: skupia światło na siatkówce, czyli na „ekranie” z tyłu oka. Dzięki temu widzimy ostro.
Zaćma oznacza, że ta soczewka stopniowo mętnieje. Światło przechodzi przez nią gorzej, a obraz robi się zamglony, jakby ktoś patrzył przez brudną szybę. Zmiana zwykle postępuje powoli, przez miesiące i lata, więc wiele osób długo jej nie zauważa.
Zaćma nie jest nowotworem, nie jest też zakaźna. Nie przechodzi z jednego oka na drugie, choć często pojawia się w obu oczach, zwykle w różnym stopniu zaawansowania. Nie jest też „błoną” narastającą na oku, jak mówi się czasem potocznie. Zmętnienie powstaje wewnątrz soczewki.
Skąd się bierze zaćma
Soczewka składa się głównie z wody i białek. Z wiekiem białka te zmieniają swój układ i zaczynają się zlepiać. Tam, gdzie się zlepią, soczewka traci przezroczystość. Dlatego najczęstsza postać choroby to zaćma starcza, związana po prostu z upływem lat.
Sam wiek nie oznacza jednak, że każdy będzie miał zaćmę w tym samym czasie. U jednej osoby zmiany pojawiają się wcześniej i szybko się nasilają, u innej przez lata niemal nie przeszkadzają.
Rzadziej zaćma pojawia się u ludzi młodych, a nawet u dzieci. Bywa wrodzona albo jest skutkiem urazu lub innej choroby. Ten poradnik dotyczy przede wszystkim zaćmy u dorosłych i osób starszych.
Co zwiększa ryzyko zaćmy
Lekarze wymieniają kilka czynników, które sprzyjają powstawaniu zaćmy lub ją przyspieszają:
- Wiek – to główny czynnik ryzyka.
- Cukrzyca – zwłaszcza długotrwała i źle wyrównana. Więcej piszemy w artykule zaćma a cukrzyca.
- Długotrwałe przyjmowanie sterydów – w tabletkach, a także w kroplach do oczu.
- Uraz oka – uderzenie lub zranienie, czasem nawet sprzed wielu lat.
- Przebyte choroby i operacje oka – na przykład zapalenie błony naczyniowej.
- Palenie papierosów i nadużywanie alkoholu.
- Silne promieniowanie słoneczne – wieloletnia praca lub przebywanie na słońcu bez ochrony oczu.
- Naświetlania w okolicy głowy.
- Silna krótkowzroczność oraz zaćma u bliskich krewnych.
Część tych czynników można ograniczyć. Warto rzucić palenie, dbać o poziom cukru i nosić okulary przeciwsłoneczne z filtrem UV. Żadna z tych rzeczy nie daje jednak pewności, że zaćma się nie pojawi. Nie ma potwierdzonej metody, która by jej zapobiegała.
Rodzaje zaćmy – dlaczego objawy bywają różne
Zmętnienie może powstać w różnych częściach soczewki. Od tego zależy, co pacjent odczuwa i jak szybko zmiana postępuje. Okuliści zwykle mówią o trzech głównych postaciach:
- Zaćma jądrowa – mętnieje środek soczewki. Często postępuje powoli, kolory stają się przygaszone, żółtawe. Czasem wzrasta krótkowzroczność.
- Zaćma korowa – zmętnienia zaczynają się na obrzeżach soczewki i przypominają szprychy. Mogą dawać uczucie olśnienia.
- Zaćma podtorebkowa tylna – zmętnienie tworzy się z tyłu soczewki. Może postępować szybciej i wyraźnie utrudniać czytanie oraz widzenie w jasnym świetle. Sprzyjają jej między innymi sterydy i cukrzyca.
Pacjent nie musi rozpoznawać tych rodzajów samodzielnie. Ocenia to okulista podczas badania oka w lampie szczelinowej, czyli specjalnym mikroskopie. O tym, jakie sygnały powinny skłonić do wizyty, piszemy w artykule objawy zaćmy.
Czy zaćmę da się leczyć bez operacji
To jedno z najczęstszych pytań. Odpowiedź jest prosta: zmętniałej soczewki nie da się z powrotem uczynić przezroczystą. Nie ma kropli, tabletek ani suplementów, które by to potrafiły. Produkty reklamowane jako „krople na zaćmę” nie zastępują leczenia, a ich stosowanie może niepotrzebnie opóźnić wizytę u okulisty.
Na wczesnym etapie pomóc mogą nowe okulary, mocniejsze oświetlenie w domu czy lupa do czytania. To jednak tylko ułatwienia. Gdy zaćma zaczyna przeszkadzać w codziennym życiu, jedynym skutecznym leczeniem jest operacja. Polega ona na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu w jej miejsce sztucznej.
O tym, czy i kiedy operować, decyduje pacjent razem z lekarzem. Pomoże w tym artykuł kiedy operować zaćmę.
Czy zaćma prowadzi do utraty wzroku
Nieleczona zaćma postępuje i może bardzo mocno ograniczyć widzenie, aż do rozróżniania tylko światła i cienia. To utrata, którą zwykle można cofnąć, bo problem leży w soczewce, a soczewkę da się wymienić. Efekt operacji zależy jednak także od stanu pozostałych części oka, przede wszystkim siatkówki i nerwu wzrokowego. Jeśli są one chore, poprawa może być mniejsza. Ocenia to lekarz przed zabiegiem.
Na co zwrócić uwagę, jeśli opiekujesz się rodzicem
Osoby starsze często przyzwyczajają się do gorszego widzenia i nie mówią o tym bliskim. Sygnałem mogą być potknięcia na schodach, rezygnacja z czytania i telewizji, unikanie jazdy samochodem po zmroku albo prośby o mocniejszą żarówkę. W takiej sytuacji warto namówić bliską osobę na wizytę u okulisty. Rozpoznanie jest proste i nie wymaga skomplikowanych badań.
Jeśli zastanawiasz się, jak wygląda dalsza droga do operacji w Czechach, spokojne wyjaśnienie znajdziesz na stronie jak to działa.
