Poradnik o zaćmie
Zaćma a zwyrodnienie plamki (AMD) – czy można operować
Zaćma i zwyrodnienie plamki często spotykają się w jednym oku. Wyjaśniamy, co operacja może poprawić, czego nie zmieni i co warto ustalić z lekarzem.
Tak, przy zwyrodnieniu plamki (AMD) zaćmę zwykle można operować. Operacja usuwa zmętnienie i często poprawia jasność obrazu, ale nie leczy samej plamki. Efekt zależy od tego, jak bardzo zmieniona jest plamka, a decyzję podejmuje okulista po badaniu.
Czym różnią się te dwie choroby
Zaćma to zmętnienie soczewki, czyli „okna” z przodu oka. Plamka to środek siatkówki, odpowiedzialny za ostre widzenie: czytanie, rozpoznawanie twarzy, szczegóły. Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem niszczy tę część siatkówki.
Porównanie do aparatu fotograficznego pomaga to zrozumieć. Zaćma to brudny obiektyw, który można wymienić. AMD to uszkodzony czujnik w aparacie. Czysty obiektyw poprawi obraz, ale nie naprawi czujnika.
Objawy też są inne. Zaćma daje mgłę na całym obrazie, blask świateł i blade kolory. AMD daje plamę w środku pola widzenia i falowanie prostych linii. Przy obu chorobach naraz trudno ocenić, która z nich bardziej przeszkadza. Na to pytanie powinien odpowiedzieć okulista.
Dlaczego ta sytuacja jest częsta
Obie choroby są związane z wiekiem i dotyczą głównie starszych osób. Mają też wspólne czynniki ryzyka, na przykład palenie tytoniu. Nie ma w tym nic niezwykłego. Bywa nawet, że AMD wykrywa się dopiero podczas badań przed operacją zaćmy lub po niej, gdy zmętnienie przestało zasłaniać dno oka.
Czy operacja zaćmy szkodzi plamce
Dawniej obawiano się, że operacja może przyspieszyć AMD. Nowsze badania tego nie potwierdzają. Analizy dużych amerykańskich badań AREDS i AREDS2 nie wykazały, że operacja zaćmy zwiększa ryzyko przejścia AMD w postać zaawansowaną. Nie pokazują one też, by operacja chroniła plamkę. Pacjentów w tych badaniach obserwowano, więc wyniki nie rozstrzygają tego w każdym przypadku.
Osobna sprawa to możliwy po operacji obrzęk plamki, który może przejściowo pogorszyć widzenie. Dotyczy on zwłaszcza osób z chorobami siatkówki. Dlatego lekarz może dokładniej obserwować takie oko. O tym i innych powikłaniach przeczytasz w artykule powikłania po operacji zaćmy.
Czego można się spodziewać po operacji
Oczekiwania warto ustalić wcześniej. U wielu osób z AMD operacja przynosi korzyści, ale inne niż u osoby ze zdrową plamką.
- Co może się poprawić: jasność obrazu, kolory, kontrast, mniejszy blask świateł, widzenie obwodowe, czyli wszystko poza środkiem.
- Co się nie zmieni: ciemna plama lub zniekształcenia w środku obrazu spowodowane chorobą plamki. Mogą być nawet lepiej widoczne, gdy zniknie mgła.
Lepsze widzenie obwodowe bywa bardzo cenne. Ułatwia poruszanie się po domu, chodzenie po schodach i zmniejsza ryzyko upadków. Nawet gdy czytanie nie wróci, zwiększa to samodzielność. Im bardziej zaawansowane AMD, tym mniejsza może być poprawa. Lekarz wyjaśni to przed zabiegiem.
Sucha i wysiękowa postać AMD
Zwyrodnienie plamki może przebiegać w dwóch postaciach. Ma to znaczenie dla planowania operacji.
- Postać sucha rozwija się wolno. Operacja zaćmy jest wtedy zwykle prostsza do zaplanowania.
- Postać wysiękowa (mokra) może się rozwijać szybciej i leczy się ją zastrzykami do oka. Przed operacją lekarz sprawdza zwykle, czy choroba jest spokojna.
Jeśli dostajesz zastrzyki, nie przerywaj ich z powodu zaćmy i powiedz o nich lekarzowi. O kolejności i terminach decyduje okulista, najlepiej w porozumieniu z lekarzem, który prowadzi leczenie plamki. Czasem lepiej najpierw ustabilizować chorobę, a dopiero potem operować zaćmę.
Jakie badania są szczególnie ważne
Przy AMD ważne jest badanie OCT, czyli dokładny obraz warstw siatkówki. Pozwala ocenić stan plamki, jeśli zaćma nie jest zbyt gęsta. Lekarz może użyć też siatki Amslera. To kratka z punktem pośrodku, na której łatwiej zauważyć zniekształcenia. Więcej o pomiarach przed zabiegiem piszemy w artykule badania przed operacją zaćmy.
Jaka soczewka przy AMD
Przy chorobach plamki lekarze zwykle ostrożnie podchodzą do soczewek dwu- i trójogniskowych, bo mogą obniżać kontrast. Oko z chorą plamką potrzebuje go szczególnie. Dlatego często wybiera się soczewkę jednoogniskową. Ostateczną decyzję podejmuje pacjent wspólnie z lekarzem. Rodzaje soczewek opisujemy w tekście soczewki wewnątrzgałkowe.
Co z preparatami witaminowymi na plamkę
Jeśli okulista zalecił preparat witaminowy z powodu AMD, zapytaj, czy go kontynuować, ale nie odstawiaj go sam. Powiedz też lekarzowi o wszystkich suplementach i lekach, bo może to mieć znaczenie przed zabiegiem. Takie preparaty nie leczą zaćmy, a przy plamce stosuje się je tylko w określonych sytuacjach. Decyzję powinien podjąć lekarz, który zna Twoje oko. Nazwę preparatu dopisz do listy leków, którą zabierasz do kliniki.
Na co uważać po operacji
Po zabiegu warto regularnie sprawdzać każde oko osobno, na przykład na siatce Amslera, jeśli zaleci to lekarz. Nowe falowanie linii lub nowa ciemna plama wymagają szybkiej wizyty, bo mokrą postać AMD trzeba leczyć wcześnie. Kontynuuj też wcześniejsze leczenie i kontrole plamki, także jeśli widzisz lepiej.
Kiedy natychmiast do lekarza: nagły spadek widzenia, silny ból oka, wyraźne zaczerwienienie, błyski światła, „firanka” w polu widzenia, a także nagłe falowanie linii lub nowa plama w środku obrazu. Trzeba pilnie zgłosić się do okulisty lub do szpitala.
O co zapytać okulistę
- Co bardziej ogranicza moje widzenie: zaćma czy plamka?
- Jakiej poprawy mogę się realistycznie spodziewać?
- Czy moja postać AMD jest teraz spokojna?
- Co z zastrzykami w czasie operacji i po niej?
- Jaka soczewka będzie dla mnie odpowiednia?
- Jak często mam się kontrolować po zabiegu?
Przed wyjazdem do kliniki warto zebrać wyniki badań plamki i wypisy, a pytania o to, jak wygląda pomoc po powrocie, zadać na etapie planowania. Co decyduje o zabiegu, wyjaśniamy w artykule kwalifikacja do operacji zaćmy.
