Poradnik o zaćmie
Czy zaćma grozi ślepotą? Co się dzieje, gdy jej nie leczyć
Zaćma postępuje powoli, ale bez leczenia może bardzo mocno ograniczyć widzenie. Wyjaśniamy, co dzieje się z czasem, bez straszenia i bez upiększania.
Tak, nieleczona zaćma może doprowadzić do bardzo ciężkiej utraty widzenia. Oko rozróżnia wtedy niewiele więcej niż światło i ruch. To jednak zwykle ślepota odwracalna, bo po usunięciu zmętniałej soczewki widzenie często wraca, jeśli siatkówka i nerw wzrokowy są zdrowe.
Co się dzieje z okiem, gdy nie leczyć zaćmy
Zaćma rozwija się zwykle latami. Soczewka stopniowo traci przezroczystość, staje się żółtawa lub brunatna, a z czasem nawet biała. Światło coraz trudniej dociera do siatkówki. Tempo jest różne u różnych osób i nie da się go dokładnie przewidzieć.
Typowy przebieg wygląda mniej więcej tak:
- Na początku obraz jest lekko zamglony, a światła bardziej rażą. Pomagają jeszcze okulary i lepsza lampa.
- Później trudniej czytać, rozpoznawać twarze i prowadzić samochód, zwłaszcza po zmroku. Okulary pomagają coraz mniej.
- W zaawansowanej postaci pacjent widzi tylko kontury, ruch ręki i światło. W źrenicy może być widoczna biała lub szara plama.
Nie każdy przejdzie całą tę drogę. Wielu pacjentów decyduje się na operację znacznie wcześniej, gdy tylko zaćma zaczyna przeszkadzać.
Jak szybko zaćma odbiera wzrok
Zwykle powoli. Typowa zaćma związana z wiekiem rozwija się przez miesiące i lata, a nie przez dni. Są jednak wyjątki. Niektóre odmiany, zwłaszcza podtorebkowa, potrafią szybciej pogarszać czytanie. Szybszy przebieg bywa też przy cukrzycy, po urazie oka lub przy długotrwałym stosowaniu sterydów. Nagła utrata widzenia z dnia na dzień zwykle nie jest skutkiem zaćmy, tylko innej choroby, która wymaga pilnej pomocy. Dlatego tempo zmian jest dla lekarza ważną informacją. Warto zapisać, od kiedy widzisz gorzej i czy zmiana była powolna, czy nagła.
Dlaczego mówi się, że to główna przyczyna ślepoty
Światowa Organizacja Zdrowia wymienia zaćmę wśród głównych przyczyn ślepoty na świecie. Dotyczy to przede wszystkim krajów, w których operacja jest trudno dostępna. W Polsce i w Czechach operacja jest powszechnie wykonywana, dlatego utrata wzroku z powodu samej zaćmy zdarza się dużo rzadziej. Dziś główny problem to raczej odkładanie decyzji.
Czy zaawansowana zaćma może uszkodzić oko na stałe
Sama mętna soczewka nie niszczy siatkówki. Bardzo zaawansowana zaćma może jednak powodować poważne powikłania w oku. Są rzadkie, ale wymagają pilnego leczenia:
- Jaskra wywołana zaćmą. Soczewka pęcznieje, utrudnia odpływ płynu z oka, a ciśnienie rośnie. Wysokie ciśnienie może trwale uszkodzić nerw wzrokowy.
- Zapalenie w oku. Z bardzo dojrzałej soczewki mogą wydostawać się białka, które wywołują stan zapalny i wzrost ciśnienia.
Takie sytuacje dają zwykle wyraźne objawy, na przykład silny ból i zaczerwienienie oka.
Kiedy natychmiast do lekarza: zaćma zwykle nie boli i pogarsza wzrok powoli. Nagły spadek widzenia, silny ból oka, wyraźne zaczerwienienie, błyski światła albo „firanka” w polu widzenia to sygnały, z którymi – także po operacji – trzeba pilnie zgłosić się do okulisty lub do szpitala.
Jakie inne ryzyko niesie nieleczona zaćma
Zagrożenie dotyczy nie tylko oka. Słabe widzenie zmienia całe życie, szczególnie u starszych osób:
- Upadki. Potknięcie o próg czy schody może oznaczać złamanie biodra, a to duże zagrożenie dla samodzielności.
- Pomyłki w lekach. Trudno odczytać dawkę i nazwę na opakowaniu.
- Wypadki na drodze. Kierowca często nie zauważa, jak bardzo pogorszył mu się wzrok.
- Samotność. Rezygnacja z wyjść, czytania i spotkań może pogarszać nastrój.
- Utrata samodzielności. Coraz więcej codziennych czynności wymaga pomocy innych.
Warto też wiedzieć, że gęsta zaćma utrudnia lekarzowi obejrzenie siatkówki. Inna choroba oka, na przykład cukrzycowa, może wtedy pozostać niezauważona.
Czy jest za późno na operację
Zwykle nie. Operacja jest możliwa także przy bardzo zaawansowanej zaćmie, choć bywa wtedy trudniejsza. Twarda soczewka wymaga więcej pracy ultradźwięków, a zabieg może trwać dłużej i wiązać się z większym ryzykiem. Niekiedy wybiera się inną technikę. Lekarz ocenia to podczas kwalifikacji.
Nie da się jednak obiecać, jak dobrze pacjent będzie widział po operacji. Zależy to od tego, czy nie ma innych chorób oka, na przykład zmian w plamce lub jaskry. Przy bardzo gęstej zaćmie lekarz może nie widzieć dna oka. Pomaga wtedy badanie ultrasonograficzne. Sama zaćma nie jest więc powodem, aby się poddawać.
Czy można czekać bez końca
Odłożenie operacji o kilka miesięcy zazwyczaj niczego nie zmienia. Wieloletnie czekanie może już mieć skutki. O tym, kiedy warto podjąć decyzję, piszemy w artykule kiedy operować zaćmę. Jeśli niepokoi Cię czas oczekiwania w Polsce, przydatny będzie tekst ile czeka się na operację zaćmy. Pacjent zawsze ma prawo zdecydować sam, także o tym, że na razie nie chce zabiegu.
Skąd wiadomo, że to zaćma, a nie inna choroba
Pogorszenie wzroku może mieć różne przyczyny. Jaskra czy zwyrodnienie plamki też mogą prowadzić do utraty widzenia, a ich skutki bywają nieodwracalne. Dlatego nie warto zakładać, że „to pewnie zaćma” i czekać. Tylko badanie u okulisty daje odpowiedź. Listę objawów znajdziesz w artykule objawy zaćmy.
Warto pójść na takie badanie razem z kimś bliskim. Dwie osoby lepiej zapamiętają, co powiedział lekarz. Jeśli rozmowa z rodzicem jest trudna, przeczytaj tekst o tym, jak rozmawiać z rodzicem o operacji.
Najważniejsze w skrócie
- Nieleczona zaćma może prowadzić do ciężkiej utraty widzenia.
- Ślepota z powodu zaćmy jest zwykle odwracalna dzięki operacji.
- Bardzo zaawansowana zaćma może wywołać powikłania w oku.
- Efekt operacji zależy też od stanu siatkówki i nerwu wzrokowego.
- Decyzję podejmuje pacjent po rozmowie z okulistą.
