Poradnik o zaćmie
Zaćma a jaskra – różnice i co, gdy pacjent ma obie choroby
Zaćma i jaskra to dwie różne choroby, które często występują razem u starszych osób. Wyjaśniamy różnice i to, co ich połączenie oznacza przy operacji.
Zaćma to zmętnienie soczewki, a jaskra to uszkodzenie nerwu wzrokowego. Utratę widzenia z powodu zaćmy zwykle da się odwrócić operacją, a szkód wyrządzonych przez jaskrę nie można już cofnąć. Obie choroby mogą występować razem i wtedy operację zaćmy planuje się z uwzględnieniem jaskry.
Czym różnią się zaćma i jaskra
Łatwo je pomylić, bo nazwy są podobne, a obie dotyczą głównie starszych osób. W rzeczywistości dotykają zupełnie innych części oka.
| Zaćma | Jaskra | |
|---|---|---|
| Co choruje | Soczewka | Nerw wzrokowy |
| Co widzi pacjent | Mgła na całym obrazie, blask świateł, blade kolory | Długo nic, potem zawężenie pola widzenia od boków |
| Rozwój | Powolny | Zwykle powolny i podstępny |
| Leczenie | Operacja usuwająca soczewkę | Krople, laser, czasem operacja |
| Czy wzrok wraca | Zwykle tak, jeśli reszta oka jest zdrowa | Utraconego widzenia nie da się odzyskać |
Leczenie jaskry ma zatrzymać lub spowolnić uszkodzenie. Dlatego tak ważne jest jej wczesne wykrycie i regularne kontrole. Sama zaćma nie jest jaskrą i jedna choroba nie przechodzi w drugą.
Czy zaćma może wywołać jaskrę
Zwykle są to dwie niezależne choroby. Bardzo zaawansowana zaćma może jednak podnieść ciśnienie w oku. Pogrubiała soczewka utrudnia wtedy odpływ płynu z oka. To jeden z powodów, dla których lekarz czasem zaleca operację wcześniej, także gdy widzenie nie jest główną przyczyną. Takie sytuacje są rzadkie i wymagają oceny okulisty.
Bywa też odwrotnie. Niektóre operacje przeciwjaskrowe i część leków mogą sprzyjać rozwojowi zaćmy. Lekarz bierze to pod uwagę przy planowaniu leczenia.
Czy osoba z jaskrą może mieć operację zaćmy
Tak, w wielu przypadkach. Jaskra zwykle nie wyklucza zabiegu, ale wymaga dokładnego przygotowania. Lekarz sprawdza, czy ciśnienie w oku jest pod kontrolą, jak bardzo uszkodzony jest nerw wzrokowy i jak wygląda pole widzenia. Na tej podstawie wyjaśnia, czego można się spodziewać i czy operacja przyniesie korzyść.
Jeśli jaskra jest zaawansowana, widzenie po operacji może się poprawić tylko częściowo. Obraz będzie jaśniejszy i czystszy, ale ubytki w polu widzenia zostaną. Zaćma odpowiada za mgłę, a jaskra za to, czego oko już nie widzi.
Czy operacja zaćmy pomaga przy jaskrze
Operacja zaćmy nie leczy jaskry. Czasem jednak obniża ciśnienie w oku. Dzieje się tak zwłaszcza przy jaskrze z wąskim kątem przesączania, bo sztuczna soczewka jest cieńsza od pogrubiałej naturalnej i robi więcej miejsca na odpływ płynu. Wtedy może zmniejszyć się liczba potrzebnych kropli, ale nie można z góry zakładać, że uda się je odstawić.
Niekiedy lekarz proponuje zabieg łączony, czyli operację zaćmy razem z zabiegiem obniżającym ciśnienie. Czasem robi się to w jednym czasie, a czasem w dwóch etapach. Wybór zależy od rodzaju jaskry, jej zaawansowania i stanu oka. Decyduje o tym okulista.
Co z kroplami na jaskrę przy operacji
Nie przerywaj ich samodzielnie. To najważniejsza zasada. Krople chronią nerw wzrokowy, a przerwa może pozwolić na wzrost ciśnienia. Przed operacją zapytaj lekarza:
- Czy stosować krople także w dniu zabiegu?
- Które krople stosować po operacji w operowanym oku?
- Czy trzeba otworzyć nowe opakowanie?
- Jak łączyć je z kroplami pooperacyjnymi i w jakich odstępach?
Po zabiegu trzeba też zwracać uwagę na ciśnienie w oku. Niektóre krople ze sterydem mogą je podnosić, szczególnie u osób z jaskrą, a często nie daje to żadnych objawów. Dlatego wizyty kontrolne są u tych pacjentów szczególnie ważne. Ogólne zalecenia pooperacyjne znajdziesz w artykule po operacji zaćmy.
Kiedy natychmiast do lekarza: nagły spadek widzenia, silny ból oka lub głowy z nudnościami, wyraźne zaczerwienienie, błyski światła albo „firanka” w polu widzenia – przed operacją i po niej. Takie objawy wymagają pilnej wizyty u okulisty lub w szpitalu.
Czy po operacji zaćmy nadal trzeba leczyć jaskrę
Tak. Usunięcie zaćmy nie usuwa jaskry. Nerw wzrokowy nadal wymaga ochrony, nawet jeśli obraz stał się jaśniejszy. Zdarza się, że pacjent, widząc lepiej, uznaje, że krople nie są już potrzebne. To niebezpieczny błąd, bo jaskra często nie daje objawów. Każdą zmianę kropli powinien zlecić okulista.
Jaka soczewka przy jaskrze
Wybór soczewki może zależeć od stanu nerwu wzrokowego. Soczewki dwu- i trójogniskowe dzielą światło i mogą obniżać kontrast. Przy zaawansowanej jaskrze lekarz może uznać je za gorszy wybór. Często wystarczają soczewki jednoogniskowe. Rodzaje soczewek opisujemy w tekście soczewki wewnątrzgałkowe.
Na co uważać przy leczeniu za granicą
Pacjent z jaskrą powinien powiedzieć o niej już przy pierwszej rozmowie. Do kliniki warto zabrać:
- listę wszystkich kropli z dawkami,
- ostatnie wyniki pola widzenia i badań nerwu wzrokowego,
- informację o przebytych zabiegach laserowych lub operacjach,
- własne krople w oryginalnych opakowaniach.
Przed wyjazdem warto też ustalić, kto po powrocie będzie mierzył ciśnienie w oku. Dobrze, jeśli jest to okulista, który prowadzi Twoją jaskrę. Dokumentacja z kliniki jest tłumaczona, więc będzie mógł z niej skorzystać. Po operacji jaskrę trzeba dalej leczyć i kontrolować, nawet jeśli widzisz lepiej.
Skąd wiedzieć, czy mam jaskrę
Jaskra często długo nie daje objawów, dlatego tak ważne są badania. Przy okazji wizyty z powodu zaćmy okulista mierzy ciśnienie w oku i ogląda nerw wzrokowy. Gęsta zaćma może utrudnić to badanie. Jakie pomiary wykonuje się przed zabiegiem, wyjaśniamy w artykule badania przed operacją zaćmy.
Czy i kiedy operować, zwłaszcza gdy współistnieją dwie choroby, zawsze decyduje lekarz po badaniu. Więcej o tym przeczytasz w tekście kwalifikacja do operacji zaćmy.
