Poradnik o zaćmie
Zaćma starcza – najczęstsza postać i jak się rozwija
Zaćma starcza to zmiana związana z wiekiem, a nie skutek błędów czy zaniedbań. Wyjaśniamy, jak powstaje, jak przebiega i co oznaczają jej odmiany.
Zaćma starcza to najczęstsza postać zaćmy. Polega na stopniowym mętnieniu soczewki oka wraz z wiekiem. Rozwija się powoli, zwykle przez wiele lat, i nie boli. Leczy się ją operacyjnie, gdy zaczyna utrudniać codzienne życie.
Dlaczego soczewka mętnieje z wiekiem
Soczewka znajduje się za tęczówką i skupia światło na siatkówce. W młodości jest przezroczysta i elastyczna. Składa się głównie z wody i specjalnych białek. Przez całe życie białka te się zmieniają, a z wiekiem zaczynają się zlepiać. W ten sposób powstają zmętnienia, które rozpraszają i przyciemniają światło.
To naturalny proces starzenia. Lekarze używają też określenia „zaćma związana z wiekiem”. Pierwsze drobne zmiany pojawiają się często już po czterdziestym lub pięćdziesiątym roku życia, ale długo nie dają żadnych objawów. Więcej o budowie oka i innych postaciach choroby piszemy w artykule co to jest zaćma.
Jakie są odmiany zaćmy starczej
Lekarze rozróżniają odmiany zaćmy według tego, w której części soczewki pojawia się zmętnienie. Często występują one razem.
| Odmiana | Gdzie zmętnienie | Co zwykle odczuwa pacjent |
|---|---|---|
| Jądrowa | W środku soczewki | Mgła, gorsze widzenie w dal, żółknięcie kolorów, czasem chwilowo lepsze czytanie |
| Korowa | Na obrzeżach, w postaci „klinów” | Blask świateł, gorszy kontrast, trudności z prowadzeniem nocą |
| Podtorebkowa tylna | Tuż przy tylnej ścianie soczewki | Razi jasne światło, gorsze czytanie, szybsze narastanie objawów |
Pacjent nie musi znać tych nazw. Warto jednak wiedzieć, że odmiana wpływa na objawy i tempo zmian. Dlatego dwie osoby z zaćmą mogą opisywać zupełnie inne dolegliwości.
Jak rozwija się zaćma starcza
Lekarze mówią o kilku etapach, choć granice między nimi są płynne:
- Zaćma początkowa. Zmętnienia są niewielkie. Objawów może nie być albo pacjent zauważa je tylko przy jasnym świetle.
- Zaćma rozwinięta. Obraz jest wyraźnie mglisty, a okulary pomagają coraz mniej.
- Zaćma dojrzała. Soczewka jest mocno zmętniała, a widzenie bardzo słabe.
- Zaćma przejrzała. Rzadko spotykany etap, w którym soczewka może uwalniać białka i wywoływać powikłania.
Dziś rzadko czeka się do późnych etapów. Nie trzeba też czekać, aż zaćma „dojrzeje”, bo twarda soczewka jest trudniejsza do usunięcia. To przekonanie z dawnych czasów.
Jak szybko postępuje zaćma
Nie ma jednej odpowiedzi. U jednych osób zmiany postępują bardzo wolno i przez wiele lat nie wymagają leczenia. U innych wzrok pogarsza się wyraźnie w ciągu kilku lat lub szybciej, na przykład przy odmianie podtorebkowej. Zaćma może też inaczej przebiegać w każdym oku.
Okulista ocenia postęp podczas kolejnych wizyt. Warto zwracać uwagę, co zmienia się w codziennym życiu. Trudniej czytać, gorzej się jeździ po zmroku, trzeba mocniejszej lampy – to dla lekarza cenne informacje. Listę objawów znajdziesz w artykule objawy zaćmy.
Czy zaćma starcza dotyczy obu oczu
Zwykle tak, ale rzadko w tym samym stopniu. Jedno oko może być znacznie bardziej zmienione, a drugie przez długi czas je wyręcza. Dlatego wiele osób nie zauważa choroby, dopóki nie zasłoni jednego oka. Warto zrobić to od czasu do czasu, patrząc na coś daleko najpierw jednym, a potem drugim okiem. Każde oko operuje się osobno, a o tym, czy i kiedy operować drugie, decyduje lekarz. Duża różnica między oczami to powód do rozmowy z okulistą, nawet jeśli obydwoma razem widzisz jeszcze dość dobrze.
Co może przyspieszyć zaćmę starczą
Głównym czynnikiem jest wiek. Są jednak też inne sprawy, które mogą zwiększać ryzyko lub przyspieszać rozwój zaćmy:
- palenie tytoniu,
- duża ekspozycja na słońce bez ochrony oczu,
- cukrzyca,
- długotrwałe stosowanie sterydów,
- nadmierne spożywanie alkoholu,
- przebyte urazy lub zapalenia oka,
- duża krótkowzroczność,
- zaćma u bliskich krewnych.
Na część z nich można wpłynąć, ale nie zawsze uda się uniknąć zaćmy. Leków nie wolno odstawiać samodzielnie, także sterydów. O osobach z cukrzycą piszemy w tekście zaćma a cukrzyca.
Mity o zaćmie starczej
- „Mam zaćmę, bo za dużo czytałam”. Nie. Czytanie, telewizja i komputer jej nie wywołują.
- „Zaćma przechodzi z jednego oka na drugie”. Nie. Zwykle dotyczy obu oczu, ale każde rozwija ją niezależnie.
- „Zaćmą można się zarazić”. Nie. To nie jest choroba zakaźna.
- „Zaćma to narośl na oku”. Nie. To zmętnienie soczewki znajdującej się wewnątrz oka.
- „Skoro nagle czytam bez okularów, to wzrok mi się poprawił”. To może być tzw. „drugi wzrok”, który zwykle jest przejściowy.
Kiedy zaćma starcza wymaga operacji
Sama obecność zaćmy nie oznacza, że trzeba ją od razu operować. Decyzja zależy przede wszystkim od tego, jak bardzo przeszkadza Ci w życiu. Liczą się czytanie, jazda samochodem, samodzielność i bezpieczeństwo. Lekarz bierze pod uwagę też stan oka i inne choroby. Na kolejnych wizytach warto mówić otwarcie, z czym masz trudność. Więcej przeczytasz w artykule kiedy operować zaćmę.
Operacja polega na usunięciu zmętniałej soczewki i wszczepieniu sztucznej. Zwykle trwa 15–20 minut, a pacjent wraca do domu tego samego dnia. Wiek sam w sobie nie jest przeszkodą.
Czy zaćmę starczą można wykryć wcześnie
Tak. Wystarczy zwykłe badanie u okulisty. Po sześćdziesiątce warto badać oczy regularnie, nawet jeśli wzrok wydaje się dobry. Lekarz sprawdzi przy okazji ciśnienie w oku i dno oka, a więc także inne choroby, które długo mogą nie dawać objawów. Częstotliwość wizyt ustala okulista.
Jeśli rozpoznanie już jest, a zastanawiasz się nad terminem, spokojne porównanie możliwości znajdziesz w tekście operacja zaćmy w Czechach czy w Polsce.
