Poradnik o zaćmie

Soczewka przy astygmatyzmie – kiedy stosuje się soczewkę toryczną

Astygmatyzm nie wyklucza operacji zaćmy. Można go często zmniejszyć podczas zabiegu dzięki soczewce torycznej. Wyjaśniamy, jak działa i kiedy ma sens.

Czas czytania: około 4 minuty

Przy astygmatyzmie podczas operacji zaćmy można wszczepić soczewkę toryczną, która ma wbudowaną korektę tej wady. Stosuje się ją wtedy, gdy astygmatyzm rogówki jest na tyle duży, że po zabiegu nadal utrudniałby widzenie. O wyborze decyduje lekarz po dokładnych pomiarach, wspólnie z pacjentem.

Co to jest astygmatyzm

Astygmatyzm to wada wzroku, w której przednia część oka nie jest równomiernie zaokrąglona. Zdrowa rogówka przypomina połówkę piłki do koszykówki. Przy astygmatyzmie jest bardziej podobna do piłki do rugby, czyli w jednym kierunku wygięta mocniej niż w drugim.

Światło nie skupia się wtedy w jednym punkcie. Obraz jest nieostry i lekko rozciągnięty, a litery mogą się rozmazywać zarówno z bliska, jak i z daleka. Astygmatyzm często występuje razem z krótkowzrocznością lub nadwzrocznością. Wiele osób ma go od lat i nosi okulary z odpowiednią korekcją.

Skąd bierze się astygmatyzm przy zaćmie

Astygmatyzm może pochodzić z rogówki albo z soczewki. Ma to duże znaczenie.

Astygmatyzm soczewkowy znika razem z usuniętą soczewką.
Astygmatyzm rogówkowy zostaje po operacji, bo rogówki się nie usuwa. Tu może pomóc soczewka toryczna.

Dlatego wynik z okularów nie wystarczy. Liczą się pomiary kształtu rogówki, które wykonuje się przed zabiegiem. Więcej o nich piszemy w artykule badania przed operacją zaćmy.

Jak działa soczewka toryczna

Soczewka toryczna ma różną moc w różnych kierunkach. Dzięki temu wyrównuje nierówny kształt rogówki. Działa więc podobnie do okularów na astygmatyzm, tyle że korekta znajduje się wewnątrz oka. Może być jednoogniskowa, a niektóre soczewki wieloogniskowe także mają wersję toryczną.

Taka soczewka musi być ustawiona w oku pod ściśle określonym kątem. Chirurg oznacza właściwą oś przed zabiegiem lub podczas niego, a potem obraca soczewkę w odpowiednie miejsce. To ustawienie decyduje o efekcie. Soczewka zostaje w oku na stałe, tak jak każda inna.

Czy operacja z soczewką toryczną przebiega inaczej

Dla pacjenta wygląda prawie tak samo jak zwykła operacja zaćmy. Znieczulenie, nacięcie i usunięcie zmętniałej soczewki są takie same. Dodatkowym krokiem jest dokładne ustawienie nowej soczewki. Lekarz może przed zabiegiem zrobić znacznik na oku lub skorzystać z urządzenia, które pokazuje właściwą oś. Po operacji krople stosuje się zwykle około 3–4 tygodni, tak jak przy innych soczewkach.

Dla dobrego wyniku ważne jest spokojne leżenie podczas zabiegu i unikanie pocierania oka. Na kontroli lekarz może ocenić, czy soczewka pozostała we właściwym położeniu.

Kiedy lekarz może zaproponować soczewkę toryczną

Nie ma jednej liczby, która pasowałaby do każdego pacjenta. Lekarz bierze pod uwagę:

wielkość i regularność astygmatyzmu rogówki,
to, jak bardzo mógłby on przeszkadzać po operacji,
stan powierzchni oka i siatkówki,
Twoje potrzeby, na przykład chęć rzadszego korzystania z okularów do dali.

Przy niewielkim astygmatyzmie soczewka toryczna często nie jest potrzebna. Lekarz może wtedy na przykład odpowiednio zaplanować miejsce nacięcia albo zaproponować okulary. Warto zapytać, jakie są możliwości w Twoim przypadku.

Kiedy soczewka toryczna może nie być dobrym wyborem

Nieregularny astygmatyzm, na przykład przy stożku rogówki lub po urazie. Pomiary mogą być wtedy mniej przewidywalne.
Choroby rogówki, w tym zaawansowane zmiany lub silne suche oko, które zniekształcają wynik pomiaru.
Problemy z utrzymaniem soczewki, na przykład osłabione więzadełka utrzymujące torebkę.
Trudności ze spokojnym leżeniem mogą utrudnić dokładne ustawienie.

Takie sytuacje ocenia lekarz. Jeśli zdecyduje, że lepsza będzie inna soczewka, zapytaj, co to oznacza dla widzenia po operacji.

Co może pójść inaczej, niż planowano

Nawet przy dobrych pomiarach korekta nie zawsze jest pełna. Pozostała niewielka wada może wymagać okularów. Zdarza się też, że soczewka obróci się w oku, zwykle krótko po operacji. Wtedy traci część działania, bo nie stoi już pod właściwym kątem.

Rzadko potrzebny jest dodatkowy zabieg, aby ją obrócić na miejsce. Dlatego warto pójść na kontrolę, także gdy czujesz się dobrze. O możliwych powikłaniach piszemy w tekście powikłania po operacji zaćmy.

Kiedy natychmiast do lekarza: nagły spadek widzenia, silny ból oka, wyraźne zaczerwienienie, błyski światła albo „firanka” w polu widzenia po operacji wymagają pilnej wizyty u okulisty lub w szpitalu. Nie czekaj na kontrolę.

Czy po soczewce torycznej nie będą potrzebne okulary

Nie można tego obiecać. Soczewka toryczna jednoogniskowa ma zwykle poprawić widzenie do dali bez okularów, ale do czytania mogą być one nadal potrzebne. To dlatego, że sztuczna soczewka nie zmienia ostrości z daleka na blisko. Więcej przeczytasz w artykule okulary po operacji zaćmy.

Czy NFZ zwraca dopłatę do soczewki torycznej

Soczewka toryczna bywa droższa od podstawowej. Przy leczeniu w innym kraju UE zwrot z NFZ nie przekracza stawki za to samo świadczenie w Polsce. Dopłaty do lepszych soczewek nie są zwracane ponad tę stawkę. Różnicę pokrywa więc pacjent. Dostępność soczewek i zakres pakietów trzeba ustalić z organizatorem przed wyjazdem. Zasady wyjaśniamy na stronie koszty i NFZ.