Poradnik o zaćmie
Czy zaćma może wrócić po operacji
Pacjenci często słyszą, że „zaćma wróciła”. Wyjaśniamy, co się za tym kryje, dlaczego nie jest to powrót choroby i co robić, gdy znów widzisz gorzej.
Nie, zaćma nie wraca w operowanym oku, bo zmętniałej soczewki już w nim nie ma. Wzrok może się jednak ponownie pogorszyć z innego powodu. Najczęściej jest to zaćma wtórna, czyli zmętnienie cienkiej torebki za sztuczną soczewką, które można usunąć laserem.
Dlaczego prawdziwa zaćma nie może wrócić
Zaćma to zmętnienie naturalnej soczewki oka. Podczas operacji lekarz tę soczewkę usuwa, a na jej miejsce wszczepia sztuczną. Soczewka naturalna nie odrasta. Nie ma więc czego „zaćmić” po raz drugi.
Sztuczna soczewka nie starzeje się tak jak naturalna. Jest wykonana z tworzywa, które zwykle zostaje przezroczyste przez całe życie i nie trzeba jej wymieniać. Bardzo rzadko zdarzają się zmiany w samym materiale soczewki. Rozpoznaje je i ocenia okulista.
Dlaczego pacjenci mówią, że „zaćma wróciła”
Bo objawy zaćmy wtórnej są bardzo podobne do tych sprzed operacji. Po miesiącach lub latach dobrego widzenia obraz znowu staje się zamglony, światła zaczynają razić, a okulary nie pomagają. Pacjent logicznie wnioskuje, że choroba wróciła, a nawet myśli, że operacja się nie udała.
Tak naprawdę winna jest torebka soczewki. To cienka błona, którą chirurg zostawia w oku, aby utrzymywała sztuczną soczewkę. Komórki na jej tylnej ścianie mogą się z czasem namnażać i sprawiać, że błona traci przezroczystość. Nie jest to błąd lekarza ani wina pacjenta.
Jak leczy się zaćmę wtórną
Lekarz wykonuje laserem YAG mały otwór w zmętniałej torebce. Zabieg trwa zwykle kilka minut, nie wymaga nacięcia i nie jest kolejną operacją zaćmy. Światło znów swobodnie dociera do siatkówki, a otwór zostaje na stałe. Dokładny opis zabiegu znajdziesz w artykule zaćma wtórna i laser YAG.
Co jeszcze może pogorszyć wzrok po operacji
Nie każde pogorszenie to zaćma wtórna. Oko się starzeje, a inne jego części mogą chorować. Możliwe przyczyny to między innymi:
- Suche oko. Obraz faluje i poprawia się po mrugnięciu. To częsty i zwykle łatwy do złagodzenia problem.
- Zmiana wady wzroku. Czasem wystarczy nowa korekcja.
- Obrzęk plamki. Pojawia się zwykle w ciągu kilku tygodni po zabiegu.
- Zwyrodnienie plamki. Choroba siatkówki, która rozwija się niezależnie od operacji.
- Jaskra. Długo nie daje objawów, a pole widzenia zawęża się stopniowo.
- Retinopatia cukrzycowa. Zmiany na siatkówce u osób z cukrzycą.
- Przesunięcie soczewki. Rzadkie, także po latach. Może dawać pogorszenie widzenia lub podwójny obraz.
- Odwarstwienie siatkówki. Rzadkie, ale pilne. Objawy opisujemy poniżej.
Dlatego nie warto zgadywać. Pogorszenie trzeba pokazać okuliście, który po badaniu oceni przyczynę.
Kiedy natychmiast do lekarza: zaćma wtórna narasta powoli i nie boli. Jeśli widzenie spada nagle, pojawia się silny ból, wyraźne zaczerwienienie, błyski światła albo „firanka” w polu widzenia, to prawdopodobnie coś innego. Trzeba pilnie zgłosić się do okulisty lub do szpitala.
Jak odróżnić zaćmę wtórną od innych przyczyn
Pacjent nie jest w stanie zrobić tego sam, ale kilka wskazówek pomaga opisać problem lekarzowi. Zaćma wtórna narasta stopniowo, przez tygodnie lub miesiące, a obraz jest jak za mgłą. Falowanie linii albo plama w środku pola widzenia sugerują raczej chorobę plamki. Nagłe objawy nie pasują do zaćmy wtórnej.
Czy sztuczną soczewkę trzeba kiedyś wymienić
Zwykle nie. Soczewka wewnątrzgałkowa nie ma terminu ważności i nie zużywa się jak okulary. Nie czuć jej w oku i nie trzeba jej czyścić. Wymiana to osobna operacja, którą wykonuje się tylko z ważnego powodu, na przykład gdy soczewka zmieni położenie. Zaćma wtórna nie jest takim powodem, bo leczy się ją laserem, bez ruszania soczewki.
A co z drugim okiem
Operacja jednego oka nie chroni drugiego. Zaćma rozwija się często w obu oczach, a w każdym może postępować w innym tempie. Bywa więc, że po latach od operacji pierwszego oka trzeba operować drugie. Nie oznacza to powrotu zaćmy. To ta sama choroba, ale w oku, które jeszcze nie było operowane. Więcej piszemy w artykule operacja drugiego oka.
Czy można zapobiec zaćmie wtórnej
Nie ma sposobu, aby jej całkowicie uniknąć. Nie wywołują jej czytanie, wysiłek ani zbyt wczesny powrót do obowiązków. Nie pomagają też krople ani suplementy. Na jej wystąpienie wpływają między innymi wiek, stan oka, rodzaj soczewki i przebyte stany zapalne. Pacjent nie ma tu wiele do zrobienia poza regularnymi wizytami u okulisty.
Jak często chodzić do okulisty po operacji
Po zakończeniu gojenia lekarz ustala, jak często się kontrolować. Zależy to od wieku, chorób oczu i chorób ogólnych. Osoby z cukrzycą lub jaskrą zwykle potrzebują regularnych kontroli przez całe życie. Warto też pójść na wizytę, gdy tylko coś się zmieni, a nie czekać na wyznaczony termin.
Co zabrać do okulisty, gdy widzisz gorzej
- dokumentację z operacji z nazwą i mocą wszczepionej soczewki,
- wypis z kliniki oraz tłumaczenie, jeśli zabieg był za granicą,
- aktualne okulary,
- listę leków i kropli,
- krótki opis zmian: od kiedy, które oko, co przeszkadza.
Po operacji w Czechach dokumentacja jest tłumaczona, więc polski lekarz może z niej skorzystać. Zachowaj ją w domu w jednej teczce. Jeśli pogorszenie pojawiło się krótko po zabiegu, przeczytaj też tekst o powikłaniach po operacji zaćmy.
Najważniejsze w skrócie
- Zaćma nie wraca w operowanym oku, bo soczewki naturalnej już nie ma.
- Zamglenie po miesiącach lub latach to zwykle zaćma wtórna.
- Zaćmę wtórną leczy się krótkim zabiegiem laserem.
- Drugie oko może wymagać osobnej operacji.
- Każde pogorszenie widzenia powinien ocenić okulista.
O tym, czym jest zaćma i skąd się bierze, przeczytasz w artykule co to jest zaćma.
